Hayvancılık Sektörü İçin
Su Verimliliği Belgesi (Mavi & Yeşil Belge)
Hayvan sağlığından, süt veriminden ve refah standartlarından taviz vermeden çiftliğinizin su tüketimini optimize edin. Büyükbaş (süt/besi), küçükbaş ve kanatlı tesisleri için Su Verimliliği Yönetmeliği kapsamında zorunlu olan altyapı kurulumunu uzman mühendis kadromuzla gerçekleştiriyoruz.
Hayvan Refahı ve Su Verimliliği Dengesi
Hayvancılık tesisleri, canlının büyümesi ve fizyolojik ihtiyaçları nedeniyle yüksek su tüketen işletmelerdir. Çoğu tesis yöneticisinin aklındaki soru şudur: "Hayvanın içtiği sudan nasıl tasarruf edebilirim?" Yönetmeliğin amacı canlının suyunu kesmek değil; sızıntıları, yanlış yıkama yöntemlerini ve proses kayıplarını önlemektir.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmeliğe göre NACE 01.4 (Hayvansal Üretim) kodlu çiftlikler, "yoğun su kullanan endüstriler" olarak kabul edilmiş ve Ek-2 listesinde zorunlu kapsama alınmıştır.
Çiftliklerde Suyu Azaltmak Mümkün Mü?
Büyükbaş süt çiftliklerinde veya etlik piliç kümeslerinde, su tüketiminin yarısına yakını hayvanın içme suyudur. Ancak geri kalan %50'lik dilim tamamen tesis yönetimiyle ilgilidir. Süt sağımhanesi (parlor) hijyeni, gübre sıyırma kanalları, yaz aylarında kullanılan iklimlendirme/serinletme pad'leri (misting) ve bekleme alanı yıkamaları optimize edilerek çok ciddi tasarruf sağlanır.
- Sağımhane CIP Temizliği: Sağım robotları ve boru hatlarının temizliğinde, son durulama sularının biriktirilip ilk kaba temizlikte tekrar kullanılması.
- Flush Yerine Scraper (Sıyırıcı): Gübre kanallarının sürekli tazyikli suyla yıkanması (flush) yerine, mekanik sıyırıcıların (scraper) verimli çalıştırılıp sadece en son aşamada minimum su kullanılması.
- Akıllı Suluk Sistemleri: Şamandıra arızaları nedeniyle taşan ve sızdıran sulukların, debi metreler ve alarmlı otomasyon sistemleri ile anlık takibi. Sızan suyun %15'lik israfı engellenir.
Çiftliklerde Su Nerede ve Nasıl Tasarruf Edilir?
Europecarbon mühendislerinin uyguladığı Mevcut En İyi Teknikler (MET) ile, süt çiftliklerinde, besi alanlarında ve kümeslerde üretim ritmini bozmayan su kazanım noktaları şunlardır:
Açık hortumla yıkama büyük bir israftır. Yüksek basınçlı tabancalara geçilmesi ve kaba gübrenin su basılmadan önce fırça/kuru sıyırma ile alınması temizlik suyunu yarı yarıya azaltır.
↓ %35-50 Tasarruf PotansiyeliHayvan başına düşen ideal su bellidir (örn. süt ineği için 100-150 Lt/gün). Eğer sayaçlar bu oranın çok üzerinde değer okuyorsa, yeraltı şebekesinde veya şamandıralarda gizli sızıntı vardır. Alt sayaçlandırma bu sızıntıları yakalar.
↓ %10-20 Kayıp ÖnlemeIzgaralı zemin altı veya açık kanallarda gübre transferi için temiz yeraltı suyu kullanmak yerine, atıksu çökeltme havuzundan alınan geri kazanılmış "yeşil su" (green water) kullanılarak devridaim sağlanır.
↓ %60-70 Tasarruf PotansiyeliÖzellikle kanatlı (tavuk) ve büyükbaş tesislerinde yaz aylarında stresi önlemek için kullanılan petek soğutma suları devridaimli kapalı çevrim havuzlara alınmalı ve buharlaşma kayıpları ölçülmelidir.
↓ %20-30 Tasarruf PotansiyeliBüyük ahır çatılarından ve yem depo alanlarından toplanan suların filtre edilerek çevre yıkamada veya suluk beslemesinde kullanılması. Yeşil Belge puanlamasında çok değerli bir yatırımdır.
↓ %15-25 Alternatif Su KazanımıSağılan sıcak sütün (38°C) tanka girmeden önce plakalı eşanjörlerde şebeke suyu ile ön soğutulması. Burada ısınarak çıkan temiz suyun doğrudan atılması yerine, ineklerin içme suyu havuzuna (ılık su olarak) verilmesi.
↓ %100 Proses Geri KazanımıHangi Hayvancılık NACE Kodları Zorunlu Kapsamda?
Hayvansal üretim gerçekleştiren ve 50+ çalışanı olan veya Tarıma Dayalı İhtisas OSB sınırları içinde yer alan aşağıdaki NACE kodları belge almakla yükümlüdür.
| NACE Kodu | Faaliyet Sektörü ve Çiftlik Tipi | Yükümlülük Durumu |
|---|---|---|
| 01.41 | Süt Veren Büyükbaş: Süt inekçiliği çiftlikleri. Sağımhane CIP sistemleri nedeniyle en çok su harcayan hayvancılık koludur. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.42 | Diğer Sığır ve Manda: Besi sığırcılığı tesisleri. Gübre yıkama ve sıyırma alanları kritik tüketim noktasıdır. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.43 | At ve Tek Tırnaklılar: At, eşek, katır yetiştiriciliği ve haralar. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.45 | Koyun ve Keçi: Küçükbaş süt ve besi çiftlikleri. Su ayak izi büyükbaşa göre düşüktür ancak yine de yönetmeliğe tabidir. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.47 | Kümes Hayvanları: Etlik piliç (Broiler), yumurta tavuğu, hindi ve kaz yetiştiriciliği tesisleri. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.49 | Diğer Canlı Hayvanlar: Arıcılık, ipek böcekçiliği, deve, devekuşu vb. yetiştiriciliği. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
| 01.50 | Karma Çiftçilik: Bitkisel üretim ve hayvansal üretimin bir arada yapıldığı, ağırlıklı faaliyetin belirlenemediği büyük tarım kompleksleri. | ✓ Zorunlu (Ek-2) |
Tarıma Dayalı İhtisas OSB (TDİOSB) Ayrıcalığı
Süt İşleme, Besi veya Sera bazlı Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri (TDİOSB) içerisinde yer alan parsellerdeki çiftlikler, çalışan sayısından bağımsız olarak bölgesel atıksu altyapı hedefleri doğrultusunda sistem kurmak zorundadır.
Çiftlikler İçin Yasal Son Tarihler ve Şartlar
Hayvancılık işletmenizde SGK'lı 50 veya daha fazla personel çalışıyorsa, yönetmelik gereği yükümlüsünüz. Mavi belge sisteminizi (sayaçlar, SCADA, altyapı) derhal kurmanız gerekmektedir.
Çiftliğiniz TDİOSB sınırları içerisindeyse, 50 çalışan kuralı esnetilir. Tarım Bakanlığı'nın yeşil dönüşüm ve kapalı havza atıksu hedefleri kapsamında doğrudan belge yükümlülüğünüz vardır.
Personel sayısı 50'nin altındaysa zorunlu değilsiniz. Ancak Pınar, Sütaş, Torku gibi dev entegre tesislere süt veya et veriyorsanız, bu firmaların sürdürülebilirlik zinciri gereği gönüllü belge almanız istenecektir.
Suluklar, sağımhane, idari bina ve lojmanlar için ayrı alt sayaçların takılması, baz su tüketiminin ölçülmesi ve İş Termin Planının Bakanlığa sunulması için son tarihtir.
Yasal Süre DaralıyorTaahhüt edilen su tasarruf yatırımlarının (çatı yağmur hasadı, gübre sıyırıcı revizyonları, sızıntı önleme) bitirilerek litre/baş hayvan başına düşen su hedefinin tutturulma yılıdır.
Yatırım DönemiYeşil Belgenizin süresi dolup yenileme yapacağınız zaman TS EN ISO 46001 belgesine sahip olmanız istenir. İyi Tarım belgeniz varsa bu süreç çok daha hızlı ve ucuz atlatılır.
Kalite SistemiÇiftlikler İçin 4 Adımlı Kurulum Süreci
Tarım ekonomistleri ve çevre mühendislerimizle, hayvanların strese girmemesini sağlayacak en doğru lokasyonlardan veri toplayarak sürecinizi anahtar teslim yürütüyoruz.
Yeraltı suyu kuyularınız, şebeke bağlantınız, suluk hatları, serinletme (misting) petekleri ve sağımhane hatlarındaki tüm su kullanım noktaları sahada tespit edilir.
Bakanlığın istediği formatta dijital akış ölçerler (flowmetre) kurulur. Büyük çiftliklerde manuel okuma zor olduğu için telemetri/SCADA sistemleriyle günlük tüketim bilgisayara aktarılır.
Hayvan başına tüketilen su miktarını azaltmak için 5 yıllık eylem planı yazılır (örn: arızalı şamandıraların yenilenmesi). Bu plan "Su Verimliliği Bilgi Sistemi"ne yüklenir ve belgeniz alınır.
Planlanan projeler hayata geçtikçe raporlanır. Çiftliğinize TS EN ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi kurularak Tarım Bakanlığından Yeşil Belge tesciliniz tamamlanır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Hayvancılık işletmelerinin su verimliliği zorunlulukları hakkında yasal ve teknik detaylar.
Çiftliğiniz İçin
Yasal Yükümlülük Analizi
Büyükbaş, küçükbaş veya kanatlı tesisiniz için ücretsiz yasal durum değerlendirme raporu hazırlayalım. 24 saat içinde uzman tarım ve çevre mühendislerimiz size ulaşacaktır.
- Bakanlık veri tabanı üzerinden NACE 01 kontrolü
- TDİOSB / OSB istisnalarının tespiti
- Bölüm bazlı (Suluk, Sağımhane) sayaç proje tasarımı
- ISO 46001 Kurulum maliyet ön fizibilitesi
Sürdürülebilirlik Yolculuğunuz
Diğer Sektörler İçin Su Verimliliği Danışmanlığı
Su Verimliliği Yönetmeliği Ek-2 kapsamındaki diğer endüstri dalları için hazırladığımız özel Mavi/Yeşil belge rehberlerine aşağıdan ulaşabilirsiniz: