TSRS'ye Geçişte Yapılan 7 Yaygın Hata

Ersin Çetin · Sürdürülebilirlik Uzmanı, 10+ yıl deneyim · EUROPECARBON

İlk yayın: 16 Temmuz 2026 · Son içerik güncellemesi: 22 Temmuz 2026

Bir ekip TSRS raporlama sürecindeki olası hataları gözden geçiriyor

Bu yazıda ele aldığımız saha örneklerinde hatalar çoğu zaman yalnızca teknik bilgi eksikliğinden değil; zamanlama, sorumluluk paylaşımı ve kanıt yönetimindeki eksikliklerden kaynaklanıyor. Kapsamı geç netleştirmek, önemlilik gerekçesini belgelememek, veri kaynağını kayıt altına almamak ve güvence denetimine hazırlığı sona bırakmak bu örneklerde tekrar eden başlıca operasyonel sorunlar arasında yer alıyor. Bu yazıda bu yaygın hataları — her biri için ne olduğunu, neden ortaya çıktığını, somut sonucunu ve nasıl önlenebileceğini — tek tek ele alıyoruz.

Gözlemlerimiz iki ayrı kaynaktan geliyor ve bunları karıştırmadan ayrı belirtiyoruz: (1) Avrupa'daki CSRD/ESRS uygulamasına dair yayımlanmış araştırma ve kılavuz dokümanları — kaynağıyla birlikte; (2) EUROPECARBON'un sürdürülebilirlik raporlaması ile karbon yönetimi danışmanlığı projelerinden edindiği saha gözlemleri. Bu değerlendirme, EUROPECARBON'un sürdürülebilirlik raporlaması, karbon yönetimi ve ilgili danışmanlık çalışmalarından elde edilen saha gözlemlerini içerir; projelerin tamamı TSRS projesi değildir, burada yalnızca ilgili süreçlerde tekrar eden operasyonel örüntüler kullanılmıştır. Genel süreç için TSRS Nedir? Eşik Değerleri ve Kapsam Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

İçindekiler

En Kritik Riskler

Kapsam belirlemeyi son ana bırakmak, saha gözlemimizde en maliyetli sonucu doğurma eğiliminde olan hata.
Önemlilik değerlendirmesini yazılı gerekçe ve destekleyici kanıt olmadan yapmak, güvence denetiminde ek sorgulama ve düzeltme ihtiyacı doğurabilir.
Şirketlerin %74'ü hâlâ Excel tablolarıyla veri topluyor (PwC Global CSRD Survey 2024); asıl risk Excel'in kendisi değil, sürüm kontrolü ve denetim izi eksikliği.
Bazı projelerde karşılaştığımız bir örnek: rapor gecikmesinin sürdürülebilirlik ekibinden değil, veri sağlayan diğer departmanlardan kaynaklandığı durumlar oluyor.

TSRS'de Önemlilik, ESRS/CSRD'den Farklı

Aşağıdaki 7 hatanın ikincisi önemlilik değerlendirmesiyle ilgili; bunu ele almadan önce sık karışan bir noktayı netleştirmek gerekiyor.

ESRS / CSRD

Çifte önemlilik: hem şirketin çevre ve topluma etkisi, hem de sürdürülebilirlik konularının şirkete finansal etkisi birlikte değerlendiriliyor (EFRAG IG 1, Mayıs 2024).

TSRS

TSRS 1'in amacı, genel amaçlı finansal raporların asli kullanıcıları açısından işletmeye kaynak sağlama kararı verirken faydalı olacak, sürdürülebilirlikle ilgili finansal risk ve fırsatlara ilişkin bilgilerin açıklanmasıdır (KGK, TSRS 1, Amaç maddesi ve Paragraf 19). ESRS'deki çifte önemlilikten farklı olarak, TSRS sürdürülebilirlikle ilgili finansal önemliliğe odaklanır. İşletmeler isterse gönüllü olarak etkiyi de kapsayan daha geniş bir değerlendirme kullanabilir, ama TSRS bunu zorunlu kılmıyor.

TSRS 1, önemlilik için sabit bir eşik belirlemiyor; bu değerlendirmeyi işletmenin kendi muhakemesine bırakıyor (KGK, TSRS 1). Bu esneklik, iyi gerekçelendirilmiş bir değerlendirmeye izin verdiği kadar, gerekçesiz veya belgesiz kararlar için de zemin oluşturabiliyor — Hata 2'de ele aldığımız risk tam olarak bu.

TSRS'ye Geçişte Yapılan 7 Yaygın Hata

Hata 1 — Kapsam Belirlemeyi Son Ana Bırakmak

Ne oluyor?: Eşik hesaplaması (aktif büyüklük, hasılat, çalışan sayısı) ve ardışıklık kuralı, proje başlamadan netleştirilmiyor.
Neden ortaya çıkıyor?: Kapsam belirlemenin basit bir eşik kontrolü olduğu varsayılıyor; konsolide grup yapısının ve ardışık iki dönem kuralının etkisi gözden kaçıyor.
Somut sonucu: Proje ortasında kapsamın değiştiği fark ediliyor; bütçe ve takvim yeniden kurgulanmak zorunda kalıyor.
Erken uyarı işareti: Proje kick-off toplantısında kapsam sorusuna net, tek cümlelik bir cevap verilemiyor olması.
Nasıl önlenir?: Projeye başlamadan önce eşik hesaplamasını ve konsolidasyon durumunu yazılı olarak netleştirin. Detaylar için TSRS Kapsamına Kimler Giriyor? yazımıza bakabilirsiniz.
Sorumlu fonksiyon: Üst yönetim + finans (konsolidasyon verisi finans elinde olduğu için).

Hata 2 — Önemlilik Değerlendirmesini Gerekçesiz "Kutu İşaretleme" Gibi Yapmak

Ne oluyor?: İlgili konu başlıklarından doğrudan açıklamalara geçiliyor; aradaki risk/fırsat gerekçelendirme adımı atlanıyor.
Neden ortaya çıkıyor?: ESRS tarafında EFRAG'ın kendi kılavuzu, önemlilik değerlendirmesi için standart bir şablon zorunlu kılmadığını, sürecin işletmenin yargısına bırakıldığını belirtiyor (EFRAG, IG 1 — Materiality Assessment Implementation Guidance, Mayıs 2024) — bu, ESRS'ye özgü bir gözlem. TSRS tarafında ise EUROPECARBON'un kendi saha gözlemi, benzer bir esnekliğin bazı şirketlerde gerekçelendirme adımının tamamen atlanmasına yol açabildiği yönünde; bu iki gözlemi birbirinden ayrı tutuyoruz, EFRAG'ın ESRS'ye ilişkin bulgusundan TSRS için doğrudan hukuki bir sonuç çıkarmıyoruz.
Somut sonucu: Denetçi önemlilik gerekçesini sorguladığında, elde "iç toplantıda böyle karar verildi" dışında yazılı bir belge bulunmuyor.
Erken uyarı işareti: Önemlilik listesinin, sektördeki başka bir şirketin listesiyle neredeyse birebir aynı çıkması.
Nasıl önlenir?: Her önemli konu için kısa bir yazılı gerekçe (neden önemli, hangi veriye dayanıyor) tutun.
Sorumlu fonksiyon: Sürdürülebilirlik ekibi, üst yönetim onayıyla.

Hata 3 — Süreci Yalnızca Sürdürülebilirlik Departmanının İşi Sanmak

Ne oluyor?: Finans, İK, satın alma ve üretim gibi veri sahibi departmanlar sürece dahil edilmiyor.
Neden ortaya çıkıyor?: TSRS/CSRD bir "raporlama" işi olarak görüldüğü için sorumluluk otomatik olarak sürdürülebilirlik ekibine yükleniyor.
Somut sonucu: Veri talepleri geç karşılanıyor; sürdürülebilirlik ekibi veriyi üretmediği halde gecikmeden sorumlu tutuluyor.
Erken uyarı işareti: Veri talep listesinin, ilgili departmanlarla proje başında paylaşılmamış olması.
Nasıl önlenir?: Proje başında her veri kalemi için tek bir sorumlu isim belirleyin; genel "İK sorumlu" değil, kişi bazında atama yapın.
Sorumlu fonksiyon: Proje sponsoru (genellikle CFO veya genel müdür yardımcısı düzeyinde).

Hata 4 — Veri Kaynağını ve Yöntemini Belgelememek

Ne oluyor?: Rakam doğru olsa bile, hangi kaynaktan ve hangi yöntemle hesaplandığı yazılı olarak kayıt altına alınmıyor.
Neden ortaya çıkıyor?: İlk yılda veri toplama "hızlıca hallet" mantığıyla ilerliyor; belgeleme adımı sona bırakılıyor ya da hiç yapılmıyor.
Somut sonucu: Denetçi kaynağı sorduğunda hızlı cevap verilemiyor; bu da ek sorgulama turlarını ve denetim süresini uzatabiliyor.
Erken uyarı işareti: Aynı rakamın farklı dosyalarda farklı kaynaklara dayandırılması ya da hiç kaynak notu taşımaması.
Nasıl önlenir?: Her veri noktası için kaynak sistem, veri sahibi, raporlama dönemi, ölçü birimi, organizasyonel kapsam/sınır, kullanılan hesaplama yöntemi, temel varsayımlar, destekleyici kanıt, hazırlayan, kontrol eden ve son güncelleme tarihini içeren bir veri kaydı tutun. Tahmin veya manuel düzeltme kullanılmışsa bunun gerekçesini de kaydedin. Detaylar için TSRS Sınırlı Güvence Denetimi Nedir, Nasıl Hazırlanılır? yazımıza bakabilirsiniz.
Sorumlu fonksiyon: Veriyi üreten departman + sürdürülebilirlik ekibi (konsolidasyon).

Hata 5 — Güvence Denetimine Hazırlığı Son Ana Bırakmak

Ne oluyor?: Denetçiyle ilk temas, rapor tamamlandıktan sonra kuruluyor.
Neden ortaya çıkıyor?: Denetim, raporlamanın "son adımı" olarak görülüyor; oysa denetçinin beklentileri süreç başında bilinirse pek çok düzeltme önceden yapılabiliyor.
Somut sonucu: Rapor tamamlandıktan sonra bulunan eksikler, düzeltme için zaman bırakmıyor; bütçe ve takvim baskısı artıyor.
Erken uyarı işareti: Rapor taslağı büyük ölçüde tamamlanana kadar denetçiyle hiç ön görüşme yapılmamış olması.
Nasıl önlenir?: Denetçiyle süreç ortasında, denetçinin bağımsızlığını koruyacak şekilde bir erken kapsam ve planlama görüşmesi yapın — yani denetçinin sizin verinizi önceden "onaylaması" değil, denetim kapsamının ve beklenen kanıt formatının netleştirilmesi. Sürdürülebilirlik Raporu Bütçesi yazımızda bu zamanlamanın maliyete etkisini ele aldık.
Sorumlu fonksiyon: Proje yöneticisi + denetçi ile koordinasyon.

Hata 6 — Sürüm Kontrolü ve Denetim İzi Olmadan Excel Kullanmak

Ne oluyor?: Şirketlerin %74'ü sürdürülebilirlik verisi toplamak için Excel tablolarını kullanıyor (PwC Global CSRD Survey 2024, aktaran ESG Today). Bu rakamın kendisi araç tercihini ölçüyor; sürüm kontrolü uygulayıp uygulamadıklarını ayrıca ölçmüyor. Saha gözlemimizde ayrıca sık karşılaştığımız durum, bu tabloların birden fazla kişide, sürüm kontrolü olmadan dolaşması.
Neden ortaya çıkıyor?: Sorunun kaynağı Excel'in kendisi değil: kontrolsüz dosya çoğalması, kimin son güncellemeyi yaptığının belirsiz olması, erişim yetkilerinin tanımsız kalması ve değişikliklerin kayıt altına alınmaması.
Somut sonucu: Denetim sırasında "hangi dosya nihai" sorusuna net cevap verilemiyor; bu da güven sorunu yaratıyor.
Erken uyarı işareti: Aynı verinin adında "final", "final_v2", "final_kullan_bunu" gibi birden fazla dosya versiyonunun dolaşması.
Nasıl önlenir?: Excel'i tamamen terk etmek zorunlu değildir. Kontrollü bir ana dosya, benzersiz sürüm numarası, erişim yetkileri, değişiklik kaydı, hazırlayan–kontrol eden onayı ve yedekleme düzeni; sürüm kontrolü ve denetim izi risklerini önemli ölçüde azaltmaya yardımcı olur. Bu kontrollerin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı ayrıca izlenmelidir.
Sorumlu fonksiyon: Veri koordinatörü (genellikle sürdürülebilirlik ekibinden atanan tek bir kişi).

Hata 7 — Değer Zincirini (Tedarik Zinciri) Değerlendirme Dışında Bırakmak

Ne oluyor?: Değerlendirme yalnızca şirketin kendi operasyonuyla sınırlı tutuluyor, tedarikçi ve müşteri ilişkileri değerlendirme dışında kalıyor.
Neden ortaya çıkıyor?: Değer zinciri verisi toplamak zaman aldığı ve üçüncü tarafların işbirliğini gerektirdiği için sona bırakılıyor ya da atlanıyor.
Somut sonucu: Değer zincirinden kaynaklanan önemli sürdürülebilirlik risk ve fırsatları gözden kaçabilir; önemlilik değerlendirmesi, strateji, risk yönetimi, metrik ve hedef açıklamaları eksik veya yetersiz kalabilir. Ayrıca müşteri, finans kuruluşu veya diğer iş ortaklarından gelen veri taleplerine karşı hazırlıksız kalınabilir.
Erken uyarı işareti: Tedarikçi listesinin sürdürülebilirlik açısından hiç sınıflandırılmamış olması.
Nasıl önlenir?: Değer zincirindeki kaynakları, ilişkileri ve veri akışlarını erken aşamada haritalayın. Önceliği yalnızca işlem hacmine göre değil; işletmenin nakit akışlarını, finansmana erişimini veya sermaye maliyetini etkilemesi makul ölçüde beklenebilecek sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatlara göre belirleyin. Kullanılan önceliklendirme ölçütlerini ve karar gerekçesini yazılı olarak kaydedin. Bu yaklaşım, TSRS 1'in değer zinciri ve finansal önemlilik mantığıyla uyumludur (KGK, TSRS 1).
Sorumlu fonksiyon: Satın alma + sürdürülebilirlik ekibi ortak çalışması.

Özet Tablo

Not: Aşağıdaki "Risk Seviyesi" sütunu resmî bir TSRS sınıflandırması değildir. EUROPECARBON'un danışmanlık projelerindeki zaman, maliyet ve denetim etkisine dayalı kendi nitel değerlendirmesidir.

Hata	Etki	Risk Seviyesi	Sorumlu Fonksiyon	Başlama Zamanı
1. Kapsam belirlemeyi geciktirmek	Bütçe/takvim revizyonu	Yüksek	Üst yönetim + finans	Proje öncesi
2. Gerekçesiz önemlilik değerlendirmesi	Denetimde sorgulama	Yüksek	Sürdürülebilirlik + üst yönetim	Proje başı
3. Tek departmana yıkılan sorumluluk	Veri gecikmesi	Orta-Yüksek	Proje sponsoru	Proje başı
4. Belgelenmemiş veri kaynağı	Denetim süresinin uzaması	Orta	Veriyi üreten departman	Veri toplama aşamasında
5. Geç denetçi teması	Son anda düzeltme baskısı	Yüksek	Proje yöneticisi	Süreç ortası
6. Sürüm kontrolsüz Excel	Güven/izlenebilirlik sorunu	Orta	Veri koordinatörü	Veri toplama aşamasında
7. Değer zincirini atlamak	Önemli risk/fırsatların ve açıklamaların eksik kalması	Orta	Satın alma + sürdürülebilirlik	Proje başı

Sahadan gözlem

Bu hataların birden fazlasının aynı projede bir araya geldiği durumlarda ilk raporlama döngüsünün daha fazla revizyon, koordinasyon ihtiyacı ve ek maliyetle ilerleyebildiğini gözlemliyoruz. Bu bir istatistiksel araştırma sonucu veya bütün şirketlere genellenebilecek kesin bir eşik değil, EUROPECARBON'un nitel saha gözlemidir.

Süreci baştan doğru zamanlamak için TSRS Raporlama Takvimi rehberimize göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu hatalardan hangisi genellikle en pahalıya mal oluyor?

Saha gözlemimizde kapsam belirlemeyi son ana bırakmak en pahalıya mal olma eğiliminde, çünkü kapsam sonradan genişlerse bütçe ve takvim baştan revize edilmek zorunda kalıyor. Bu, her şirket için geçerli kesin bir kural değil.

Küçük bir ekiple bu hataların önüne geçmek mümkün mü?

Genellikle evet — ekip büyüklüğünden çok süreç disiplini (erken planlama, net sorumluluk ataması) belirleyici oluyor.

Bu hatalar CSRD deneyiminden mi geliyor, yoksa TSRS'ye mi özgü?

Karışık: önemlilik değerlendirmesi ve veri altyapısıyla ilgili örüntüler uluslararası CSRD deneyiminden de biliniyor; kapsam belirleme ve yerel denetçi teması gibi konular doğrudan TSRS projelerine dayanıyor.

Danışmanlık almadan bu hatalardan kaçınmak mümkün mü?

Veri altyapısı zaten olgun olan şirketlerde mümkün olabilir; önemlilik değerlendirmesi ve denetim hazırlığı gibi teknik adımlarda dışarıdan bir gözün faydalı olduğunu gözlemliyoruz, ancak bu her şirket için zorunlu bir gereklilik değil.

Kaynaklar

KGK, TSRS 1 — Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler
EFRAG, IG 1 — Materiality Assessment Implementation Guidance (Mayıs 2024) — açıklayıcı uygulama kılavuzu; ESRS/CSRD'ye ilişkindir, TSRS'ye doğrudan hukuki bağlayıcılığı yoktur.
PwC, Global CSRD Survey 2024 (aktaran ESG Today)

Sonuç

Bu 7 hatanın ortak paydası zamanlama: hepsi, süreç sona yaklaşırken değil en başında ele alındığında büyük ölçüde önleniyor. Kendi durumunuzda bu hatalardan kaçınmanın en hızlı yolu, projeye başlamadan önce kısa bir mevcut durum analizi yaptırmaktır.

Kendi TSRS sürecinizi baştan doğru kurgulamak için birlikte değerlendirelim.

TSRS Danışmanlığı Hizmetimizi İnceleyin →

Yazar hakkında: Ersin Çetin, 10 yılı aşkın süredir sürdürülebilirlik raporlama ve karbon danışmanlığı projeleri yürütüyor; EUROPECARBON bünyesinde sürdürülebilirlik raporlaması, karbon yönetimi ve ilgili danışmanlık alanlarında 150'den fazla projede yer aldı (tamamı TSRS projesi değildir). Yazar profili