TSRS Projesinde Bütçeyi Belirleyen Faktörler

Ersin Çetin · Sürdürülebilirlik Uzmanı, 10+ yıl deneyim · EUROPECARBON

İlk yayın: 16 Temmuz 2026

Son güncelleme ve son mevzuat kontrolü: 21 Temmuz 2026

Bir TSRS sürdürülebilirlik raporunun bütçesini belirleyen şey, "yalnızca S1 mi, S1+S2 mi" gibi ticari bir paket seçimi değil — işletmenin ilk yıl E5 geçiş kolaylığını kullanıp kullanmadığı, finansal açıdan önemli bulunan sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarının sayısı ve karmaşıklığı, raporlayan işletme sınırı ve veri altyapısının olgunluğudur. Bu yazı, kesin bir fiyat listesi vermek yerine, bu bütçeyi gerçekte belirleyen faktörleri ve teklif alırken sormanız gereken doğru soruları anlatıyor.

Genel çerçeve için TSRS Nedir? Eşik Değerleri ve Kapsam Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kapsam Genişliğini Belirleyen Gerçek Faktörler

Bütçeyi etkileyen fark, S1 veya S2 arasında ticari bir seçim yapılması değildir; işletmenin ilk yıl E5 geçiş kolaylığını kullanıp kullanmaması, finansal açıdan önemli sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarının sayısı ve karmaşıklığı, raporlayan işletme sınırı, iklim senaryosu analizi, sera gazı envanteri, değer zinciri ve veri altyapısıdır.

TSRS 1 ve TSRS 2 birbirinden bağımsız, isteğe bağlı ticari paketler değildir. TSRS 1, genel açıklama gerekliliklerini düzenler; TSRS 2 ise iklimle ilgili açıklamaları düzenler. KGK'nin kendi yayımladığı gerçek TSRS uyumlu raporlarda (örneğin QNB Invest, Coca-Cola İçecek, Ziraat Bankası) görüldüğü gibi, işletmenin ilk yıllık raporlama döneminde TSRS 1 E5 uyarınca yalnızca iklimle ilgili risk ve fırsatları (TSRS 2 uyarınca) açıklamasına izin verilir. Bu kolaylık kullanılırsa, TSRS 1 hükümleri yalnızca iklimle ilgili açıklamalar bakımından uygulanır. Bu durum "yalnızca TSRS 1 raporu" değildir — aksine, TSRS 2'nin iklim odaklı bir uygulamasıdır.

Bu ayrımdan yola çıkarak, TSRS bütçesini üç durum üzerinden değerlendirmek daha doğru:

• (A) İlk yıl E5 iklim odaklı geçiş raporlaması: TSRS 2 uyarınca iklimle ilgili risk ve fırsatlar açıklanır; TSRS 1 hükümleri iklim açıklamalarıyla ilgili olduğu ölçüde uygulanır.
• (B) E5 kullanılmadan kapsamlı TSRS raporlaması: İklimle ilgili ve finansal açıdan önemli diğer sürdürülebilirlik risk ve fırsatları birlikte değerlendirilir.
• (C) Grup/konsolide ve çok lokasyonlu TSRS raporlaması: Grup, holding veya çok lokasyonlu yapılarda; raporlayan işletme sınırı, bağlı ortaklıkların konsolidasyonu, lokasyon bazlı veri toplama, ortak hesaplama yöntemleri ve iç kontrol süreçleri bütçeyi etkiler.

Bu senaryolar birbirini tamamen dışlayan kategoriler değildir. Grup veya konsolide bir işletme de ilk yıllık raporlama döneminde E5 geçiş kolaylığını kullanabilir. Benzer şekilde E5 kullanılmadan kapsamlı raporlama hem tek şirket hem de konsolide grup düzeyinde yürütülebilir. Senaryolar yalnızca bütçeyi etkileyen farklı çalışma yoğunluklarını göstermek amacıyla kullanılmıştır.

TSRS 2 kapsamında değerlendirilen başlıklar arasında sera gazı emisyon açıklamaları, iklim dayanıklılığı değerlendirmesi, iklim senaryosu analizi, iklimle ilgili risk/fırsatların finansal etkileri, yönetişim, strateji, risk yönetimi ile metrik ve hedef açıklamaları yer alır. Geçiş planı hazırlanması TSRS 2 kapsamında zorunlu bir açıklama unsuru olarak sunulmamalı; işletmenin iklimle ilgili bir geçiş planı bulunuyorsa, bu plana ilişkin açıklamalar bütçe ve çalışma kapsamını etkileyebilir.

TSRS Kapsamına Kimler Giriyor? yazımızda kapsam eşiklerini, TSRS Sınırlı Güvence Denetimi Nedir yazımızda güvence denetimi sürecini detaylandırdık.

TSRS Projesi Nasıl Fiyatlandırılır?

TSRS danışmanlığı için her işletmeye uygulanabilecek resmî veya standart bir tarife bulunmamaktadır. Proje bedeli; raporlayan işletme sınırı, bağlı ortaklık ve lokasyon sayısı, E5 geçiş kolaylığının kullanılıp kullanılmadığı, veri altyapısının mevcut durumu, sera gazı envanteri, iklim dayanıklılığı çalışması, finansal önemlilik değerlendirmesi ve rapor yazım kapsamı belirlendikten sonra hesaplanır.

EUROPECARBON, şirket yönetimince onaylanmış ve karşılaştırılabilir fiyat verileri oluşmadan bu sayfada varsayımsal TL aralıkları yayımlamamaktadır. Bu nedenle aşağıdaki tablo fiyat paketi sunmak yerine, teklif kapsamını değiştiren başlıca proje durumlarını karşılaştırır.

Gösterilen proje durumları bağlayıcı bir teklif değildir; kesin fiyat, işletmenin mevcut durum ve kapsam değerlendirmesinden sonra belirlenir.

Üç Proje Senaryosu

Aşağıdaki senaryolar standartlaştırılmış ticari paketler veya birbirini dışlayan mevzuat kategorileri değildir; teklif kapsamını etkileyen tipik proje durumlarıdır.

Kesin bir TL rakamı bu aşamada vermek yanıltıcı olur — çünkü aynı senaryo içindeki iki şirket bile veri altyapısı olgunluğuna göre çok farklı bütçelerle karşılaşabilir. İlk adım her zaman bir mevcut durum analizidir; net teklif ancak bu analizden sonra verilebilir.

Maliyet Kalemleri

Yukarıdaki tablo, bu kalemlerin göreli ağırlığına ilişkin sayısal bir yüzde veya kesin sıralama iddia etmiyor; bu bir piyasa araştırması veya istatistiksel ortalama değildir. EUROPECARBON'un saha gözleminde iç ekip zamanı, teklif tutarında görünmeyen önemli bir maliyet kalemi olabiliyor; ancak bunun her projede en büyük kalem olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Süreç Ne Kadar Sürer?

38 ülke ve bölgeden, CSRD hazırlığındaki şirket yöneticilerini kapsayan küresel PwC araştırmasına göre şirketlerin %59'u veri kalitesini, %57'si tedarik zinciri karmaşıklığını, %50'si personel kapasitesi kısıtını başlıca zorluk olarak gösteriyor; %74'ü hâlâ Excel tablolarıyla veri topluyor (PwC Global CSRD Survey 2024, aktaran ESG Today). %74 rakamı yalnızca araç tercihini ölçüyor; sürüm kontrolü veya veri kalitesini ayrıca ölçmüyor.

Avrupa'daki 35 CSRD raporunu inceleyen bir analiz, projelerin ortalama 15 ay sürdüğünü ve çekirdek ekiplerin ortalama 6,9 kişiden oluştuğunu gösteriyor (Wavestone, CSRD Benchmark 2025). Bu veri, Avrupa'daki CSRD/ESRS uygulamasına ilişkindir; TSRS için bir süre veya ekip büyüklüğü standardı değildir ve TSRS teklifine doğrudan bir çarpan olarak uygulanamaz. Türkiye'deki TSRS süreleri için elimizde Wavestone'unkine benzer bağımsız bir kıyaslama çalışması yok.

Güvence Denetimi Maliyetini Ne Belirler?

Güvence denetimi maliyetini yalnızca açıklanan gösterge sayısıyla açıklamak eksik kalır. Aşağıdaki faktörler birlikte etkili oluyor:

• Raporlayan işletme sınırının genişliği (tek şirket mi, konsolide grup mu)
• Lokasyon ve bağlı ortaklık sayısı
• Veri ve kanıt kalitesi
• İç kontrol ortamının olgunluğu
• Tahmin/ölçüm belirsizliği
• Sera gazı envanterinin karmaşıklığı
• Kullanılan veri sistemleri
• Denetim izinin (audit trail) mevcudiyeti
• Düzeltme ve ek sorgulama sayısı
• Mevcut zorunlu sınırlı güvence kapsamı ile varsa ayrıca talep edilen ilave güvence çalışmasının kapsamı

Bu faktörlerin toplamı proje bazında değerlendirilir; "güvence denetimi orta maliyetlidir" gibi kanıtsız bir sınıflandırma burada kullanılmıyor.

Mevcut zorunlu TSRS güvence denetimi sınırlı güvence seviyesinde yürütülmektedir. Makul güvence, şirketlerin mevcut zorunlu kapsam içinde serbestçe seçtiği standart bir alternatif gibi sunulmamalıdır. Ancak ileride ilgili düzenlemelerin değişmesi, sözleşmeyle ilave güvence talep edilmesi veya zorunlu kapsamın ötesinde ayrı bir çalışma istenmesi durumunda güvence seviyesi bütçeyi etkileyebilir. Güncel yükümlülük ve uygulanacak güvence seviyesi, yetkili bağımsız denetçi/denetim kuruluşuyla teyit edilmelidir.

Bütçeyi Etkileyen Gerçekçi Unsurlar

Deloitte'un CSRD raporlamasının ilk dalgasını değerlendiren bir çalışmasında, Deloitte Netherlands'tan Ivan Kukhnin şu gözleme yer veriyor: CSRD raporlamasının ilk dalgası, şirketlerin bu çabayı ne kadar hafife aldığını ortaya çıkardı (Deloitte, Sustainability Magazine aktarımı, 2025 — Deloitte'un doğrudan özgün kaynağı ayrıca doğrulanamadı, bu nedenle ikincil aktarım olarak belirtiliyor). Bu bir CSRD gözlemi.

İlk yılda altyapı kurulumu ek maliyet yaratabilir; ancak organizasyonel değişiklik, kapsam genişlemesi veya güvence bulguları nedeniyle sonraki dönem bütçesi her zaman daha düşük olmayabilir.

• Veri altyapısını erken kurun — Denetim döneminden aylar önce, hangi verinin hangi departmandan geleceğini netleştirin.
• Kapsamı ve geçiş kolaylığı tercihini net tanımlayın — E5 kullanılıp kullanılmayacağını baştan netleştirmek, teklif aşamasında sürpriz kalem çıkmasını önler.
• Denetçiyle erken temas kurun — Bu temas, denetçinin veriyi önceden onaylaması için değil; denetim kapsamının, takviminin ve beklenen kanıt formatının netleştirilmesi içindir. Denetçinin bağımsızlığı korunmalıdır.

Fiyata Dahil Olmayabilecek Kalemler

Bazı teklifler yalnızca rapor yazımını kapsar, güvence denetimini kapsamaz — bu ikisi ayrı hizmet sağlayıcılar tarafından, ayrı ücretlerle sunulabilir. Danışmanlık ile zorunlu güvence denetimi ayrı rollerdir; güvence denetimi yetkili bağımsız denetçi/denetim kuruluşu tarafından yürütülür ve genellikle ayrı sözleşme ve ayrı ücret söz konusudur.

TSRS'ye Geçişte Yapılan 7 Yaygın Hata rehberimizde, bütçe planlamasında gözden kaçan bu tür kalemleri ayrıca listeledik.

Teklif Öncesi Kontrol Listesi

Kesin bir bütçe teklifi almadan önce, aşağıdaki verileri kendi içinizde netleştirmeniz teklif sürecini hızlandırır ve tekliflerin gerçekten karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

• Kaç lokasyonunuz var, kaçı raporlayan işletme sınırına dahil?
• Kaç bağlı ortaklığınız/iştirakiniz konsolide rapora dahil edilecek?
• Mevcut bir emisyon/enerji envanteriniz var mı, yoksa sıfırdan mı kurulacak?
• İlk yıl E5 geçiş kolaylığını kullanmayı mı, yoksa baştan kapsamlı raporlamayı mı planlıyorsunuz?
• Bu sizin ilk raporlama yılınız mı, yoksa yenileme/sonraki dönem mi?
• Yetkili bağımsız denetçi/denetim kuruluşuyla ayrı sözleşme, ücret, kapsam ve bağımsızlık şartları planlandı mı?
• Teklifte KDV'nin dahil olup olmadığı belirtildi mi?
• Güvence denetimi ayrı sözleşme ve ayrı ücret olarak mı sunuluyor?
• Sera gazı envanterinde Kapsam 1, Kapsam 2 ve uygulanabilir Kapsam 3 çalışmasının hangileri dahil?
• İklim dayanıklılığı ve senaryo analizi teklif kapsamında mı?
• Yazılım, lisans, rapor tasarımı, tercüme, seyahat ve lokasyon çalışmaları dahil mi?
• Teklif yalnızca ilk dönem kurulumu mu, yoksa sonraki dönem güncellemelerini de kapsıyor mu?
• Teklifin geçerlilik süresi ve fiyat revizyon şartları belirtilmiş mi?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• KGK, TSRS 1 — Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler (birincil)
• KGK, Sürdürülebilirlik Sayfası (birincil; TSRS 2 ve yayımlı TSRS uyumlu raporlara erişim için)
• PwC, Global CSRD Survey 2024 — 38 ülke/bölgeden katılımcı içeren küresel araştırma (birincil; aktaran ESG Today, ikincil aktarım)
• Wavestone, CSRD Benchmark 2025: What the First Sustainability Reports Reveal (birincil; 35 Avrupalı şirketin CSRD raporu inceleniyor — Avrupa/CSRD verisidir, TSRS fiyatlandırması için doğrudan bir kıyas oluşturmaz)
• Deloitte, How are Companies Approaching CSRD Reporting? (Sustainability Magazine aktarımı, ikincil — Deloitte'un doğrudan özgün kaynağı ayrıca doğrulanamadı)

Sonuç

TSRS bütçesi, S1/S2 arasında yapılan ticari bir seçimle değil; ilk yıl E5 geçiş kolaylığının kullanılıp kullanılmadığı, önemli sürdürülebilirlik konularının sayısı, raporlayan işletme sınırı ve veri altyapısı olgunluğuyla belirleniyor. En öngörülebilir bütçe, mevcut durum analizini erken yaptıran ve veri toplama sürecini denetimden aylar önce kurgulayan şirketlerde ortaya çıkıyor. Kesin bir TL rakamı bu yazıda bilerek verilmedi; gerçek bir teklif için önce kendi verilerinizi netleştirmeniz gerekiyor.

Yazar hakkında: Ersin Çetin, 10 yılı aşkın süredir sürdürülebilirlik raporlama ve karbon danışmanlığı projeleri yürütüyor; EUROPECARBON bünyesinde sürdürülebilirlik raporlaması, karbon yönetimi ve ilgili danışmanlık alanlarında 150'den fazla projede yer aldı (tamamı TSRS projesi değildir). Yazar profili